Het stadje Goedereede heeft een rijke geschiedenis. Omstreeks de derde eeuw zou door ophoging en aanslibbing het eiland Westvoorne zijn ontstaan. In de middeleeuwen nam door de gunstige ligging van het eiland en de uitbreidende scheepvaart de bedrijvigheid op en rond het eiland toe. Steeds meer vissers, boeren en kooplieden vestigden zich op Westvoorne. Deze nederzetting kreeg de naam van Goede Reede (veilige haven) of Goer-ee (ruw, woest eiland).
De nederzetting kreeg in 1312 stadsrechten en privileges van de heer Gereart van Voorne. Een belangrijk recht werd verkregen in 1331, namelijk het recht van vrije weekmarkt. Dit hield in dat de handel in een bepaalde streek naar een bepaalde centrum werd getrokken. Het handelsverkeer kwam op gang en rond het jaar 1477 was er sprake van een bloeiende economie.
Het ging Goedereede niet altijd voor de wind.
Water, storm en wind teisterden het eiland onder meer in de jaren 1421, 1530, 1570 (de Allerheiligenvloed), 1618 en 1682.
In 1418 werd de stad geteisterd door krijgsvolk van Jan van Beijeren en door brandstichting en plundering ernstig geschonden. In 1490 moest men zich weren tegen de Zevenbergers en in dat jaar sloeg de stad bovendien een aanval af van de Hoeksen onder Jan van Brederode.
In 1482 werd de stad grotendeels in de as gelegd, doordat een vrouw in de Catharinastraat hete as had uitgegoten. De stad werd echter steeds herbouwd. Rond 1545 telde Goedereede 160 huizen binnen de stadsgrachten.
De grootheid van Goedereede ging verloren door de vele aanslibbingen. De haven moest steeds worden verlegd, de kooplui trokken weg, en de handel en visserij verliepen. Goedereede werd na het bedijken van de omliggende polders een landbouwdorp. Het stadje raakte steeds meer in verval. De stadsmuren werden niet meer onderhouden en werden tenslotte gesloopt.
Het stadje Goedereede kent een groot aantal monumenten, waarvan een paar voorbeelden:
De toren
Met de bouw van deze monumentale toren is in 1467 begonnen. In 1512 was hij klaar.
In 1894-1895 werden de westelijke steunberen gesloopt en vernieuwd. Tijdens de restauratie heeft dit gotische bouwwerk met zijn fijn versierde bogen en spitsen, een verarming ondergaan, doordat de westelijke steunberen werden gesloopt en niet in de oorspronkelijke staat werden vernieuwd. De toren, die 40,5 meter hoog is, is niet onderheid maar rust op ruwe stukken steen die ongeveer drieenhalve meter onder de grond liggen.
Vanaf ongeveer 1600 tot 1912 deed de toren dienst als vuurtoren door er een vuur op aan de leggent. Daarna werd de vuurtoren in Ouddorp in gebruik genomen.
In de toren hangen twee luidklokken en 52 carillonklokken. Dit carillon is aangebracht na de restauratie van 1973 – 1978. Bij deze restauratie is de toren terug gebracht in zijn oorspronkelijke staat.
De restauratie is uitgevoerd door de Rijksgebouwendienst. In de toren is een museum gevestigd.
De kerk
De oudste kerk was een parochiekerk, die gewijd was aan de Heilige Katherine. Deze stond aan de Catharinastraat. Deze kerk werd door de geweldige brand van 1482 verwoest en niet meer herbouwd.
Toen in 1453 de stad Goedereede de derde pastoorsplaats van Voorne werd is de hoofdkerk gebouwd welke gewijd was aan St. Elisabeth. Dit was een grote kerk met veertien altaren en twee orgels. Langzamerhand raakte het gebouw in verval en werd een bouwval.
In 1708 werd daarom een begin gemaakt met de bouw van de huidige kerk. Naar mag worden aangenomen is deze gebouwd op de fundering van de oude kerk van 1453. Nog steeds is een stuk muur van de oude kerk aanwezig. Dit stuk muur bevindt zich in de zogenaamde “Oude school”.
Het oude magazijn
Dit gebouw aan de Nieuwstraat 25 dateert nog uit de tijd dat Goedereede een vesting was. Oorspronkelijk lag het gebouw bij de Molenpoort. Het deed dienst als opslagplaats van munitie.
Goedereede kende in het verleden naast de Molenpoort de volgende poorten: Catharina- of Hoofdpoort, de Mariapoort en de Doelpoort. De laatste afbraak vond plaats in 1904 toen de resten van de Catharina- of Hoofdpoort werden afgevoerd. Achter de woningen Groenmarkt 1 t/m 7 ziet men nog steeds fragmenten van de oude stadsmuur, terwijl op een aantal plaatsen de contouren van de poorten in het wegdek zijn aangegeven.
Markt 7
Dit is het raadhuis van de voormalige gemeente Goedereede. Het pand werd gebouwd in 1852 en is uitgevoerd in een neo-klassistische gevel met hoeklisenen. Het rechter gedeelte staat op de plaats van het Middeleeuwse raadhuis, dat ook werd verwoest bij de brand van 1482.
Markt 11
Dit pand in gotische stijl werd herbouwd na de stadsbrand van 1482. Het voorste gedeelte is rond 1545 vernieuwd. Door de jaren heen hebben verschillende restauraties plaatsgevonden, onder andere na een brand in 1961. Volgens overleveringen zou pastoor Adriaan Florisz, de latere Paus Adriaan VI, tijdens zijn bezoeken aan Goedereede hier hebben verbleven. Op de eerste verdieping bevindt zich nog de zgn. pausenkamer. Deze kamer is voorzien van een schouw met Gotische wangen, afkomstig uit Brussel.
Molen De Windvang
Deze molen uit 1791 is een bakstenen bovenkruier.
De haven van Goedereede
In vroeger eeuwen gingen de schepen aan de zuid- en oostzijde van de stad voor anker. Via de Waterpoort konden de schepen de gegraven binnenhaven binnen komen. Door aanslibbingen moest de haven steeds worden verlegd. Met behulp van bakens en tonnen werd geprobeerd de scheepvaart de weg te wijzen tussen de zandbanken, slikken en schorren.
In 1451 verkreeg de staat van Frank van Borsele, de man van Jacoba van Beijeren, het recht om van de binnenkomende schepen baak- en tonnengeld te heffen. Hieruit konden dan de kosten bestreden worden. In de 16e eeuw vonden een groot aantal inpolderingen plaats en nam als gevolg daarvan de scheepvaart af.
De haven, zoals we die nu kennen, vervult alleen nog maar een functie als afwatering.
Na het herstel van de onafhankelijkheid in 1813 kwam het onderhoud bij het rijk. De haven was een getijdehaven. Bij hoog tij kwam het water boven de havenkade en het kwam regelmatig voor dat omwonenden vloedplanken en zandzakken moesten gebruik tegen het hoge water. Dat was in feite een oplossing die niet zonder risico’s was. In 1958 heeft men daarom besloten de haven met een zware dam aan het Havenhoofd af te sluiten. Daarmee kwam ook een einde aan de bedrijvigheid in en rond deze haven.
De haven van Goedereede rond 1950. Let op de schepen in de haven!